درگير بود ، كسانى از ردهء قاضى ابوبكر بن سيار ، قاضى ابو بكر باقلانى ، قاضى ابو محمد عمانى ، ابوبكر بن دقّاق ، طبرانى ( پيشواى زيديه ) ، ابن لؤلؤ ( پيشواى اسماعيليه ) ، ابوبكر بن اخشيد معتزلى ، ابو الحسين كوفى ، ابن كلاب قطّان ( از پيشوايان حشويّه ) ، ابو عبد اللّه بصرى ، پيروان منصور حلاج ، كرابيسى ، جعفر بن حرب ، بلخى ، طلحى ، على بن عيسى رمّانى ، و . . . اينان و امثال اينان ، كسانى بودند كه همواره ، با حضور خود و شاگردان و مريدان خود ، در جامعهء اسلامى و در مدارس و مساجد ، و القاء انواع شبهه‌هاى فكرى و عقيدتى ، اتصال و مقاومت حق را به خطر مىانداختند . اين دانشمندان ، از طريق بحث و مناظره و تأليف و تدريس ، همواره ، به ايجاد تشتت در اذهان دست مىيازيدند ، و - خواسته يا نخواسته - كليت امت را رو به انحلال مىبردند ، و بويژه ، در مواردى ، باروهاى « حق بزرگ » را ، در معرض تهاجم قرار مىدادند . همچنين كسانى در ميان مؤلفان و نويسندگان و متكلمان پيش از مفيد بودند ، كه تأليفات اشتباه آميز ، نظريات گمراه كننده ، گفتارها و مقالات به ظاهر روشنفكرانه و ليكن منحرف و پوچ و واهى ، بر جاى گذاشته بودند ، يا در تفسير قرآن ، و عرضهء تاريخ ، دچار اشتباه و اشتباه انگيزى شده بودند ، شيخ مفيد گروهى از اينان را به محاكمه كشيد ، و آراء آنان را به محك زد ، و بطلان آنها را پديدار ساخت ، و مسلمانان و فرهنگ اسلامى را ، از آن شبهه‌ها و اشتباهها ، و گمراهى آفرينيها ، و خطاهاى تفسيرى